212 - Fuck bel-angst, 'zomaar' een BKR-registratie en klussen is niet voor iedereen

Introduction

0:00Meer dan de helft van Nederland vraagt meer van een deodorant dan die aankan. En dat merk je meestal precies op het verkeerde moment. Deoleen pakt het anders aan. Eén behandeling tot zeven dagen bescherming. Geen dagelijkse deostress. Nu met 60% korting bij de online drogist. De online drogist. En geef er maar één.

0:21This episode is presented by Depop. We all have pieces in our closet that deserve a second life. That jacket you loved for a season? Someone out there is literally searching for it. And that's why I love Depop. It's a fashion resale app where your personal taste actually has value. Selling is quick, simple, and genuinely worth it. You can list an item in just a few taps on Depop. Just snap a photo and their AI-powered listings fill in the details. Plus, make money easily with no selling fees on Depop. No seller fees means what you earn is yours.

0:54Even selling one item is a win. So if you've been thinking about clearing out your closet, this is your sign. Download the Depop app and list your first item today.

Saar Podcast Introduction

1:03Als je inderdaad je ziek meldt bij je zaterdagmaantje, dat je niet moet zeggen, ben ziek, goed doei. Ja, precies, met een smiley. Ja, dat nog. Zoek het uit. Middelvinger erbij. Wij zijn Barbara, Femke en Gijsje. In deze podcast bespreken we alles, maar dan ook echt alles waar je als vrouw van vijftig tegenwoordig tegenaan loopt. Dus doe je beugel bij hamer uit en je rode oortjes in. Dit is de Saar podcast. We zijn vijftig plus, maar nog lang niet dood.

1:35Zo jongens, daar zijn we bij de Saar podcast in een alternatieve vorm. Want Gijsje is buiten de deur, Barbara is ziek.

Guest Kluun Introduction

1:44We hebben vandaag als gast Kluun, welkom. Dankjewel. En we hebben als tafeldame onze stagiair snuffelaar vandaag. Snuffelstagiair Lieve, welkom Lieve. Dankjewel. En we dachten, dit is een leuke mix. Want jij komt vandaag praten, Kluun, over jouw nieuwe boek Help, ik word volwassen. Tada, daar zit Lieve. Lieve zit hier en die is net 18. Dus ik dacht, die gooien we gewoon direct in de podcast.

2:15Dit is je eerste dag en enige dag bij ons. Nou, het was echt een fantastische dag. Ik heb heel veel geleerd. Precies. En zij heeft vanaf vanochtend al, ik zeg, nou, ik stuur je even het boekje en dan kan je even lezen. Het is helemaal niet heel veel leeswerk, dat zeg jij in je boek ook. Het is maar vier uurtjes of zo. Ja, vier uur tijd ben je kwijt, staat ook elk hoofdstuk een leestijd bij. Ja, dat had ik ook heel grappig. Tien minuten, twee minuten. Ja, ik hou gewoon rekening met jullie concentratiespannen. Ja, handig. Dit is wel echt heel goed. Dus daarom, mijn eerste vraag is dan ook voor Lieve, want ik vond het wel grappig.

2:45Nu jij dit zo las, haalde je er al iets uit dat je dacht, hé, hier kan ik wel wat mee? Nou ja, natuurlijk, je hebt in je boek zelf, doe je gewoon heel veel lijstjes maken met soort van, dit moet je doen, dat moet je doen. En dat vond ik echt heel fijn. Want ik heb van de gemeente, had ik wel zeg maar een lijst gekregen van, oh dit moet je allemaal regelen. Klopt. Die krijg je op je achttiende. Ja, die krijg je van Rijkswege. Oké. Ja, iets ervoor of zo. Ja, iets ervoor, ja. Maar geen idee waar je dat allemaal moet oplossen. Je moet het echt zelf uitzoeken.

3:17Zelf uitzoeken. Oh, je wordt er meteen ingegooid. Ja. En dat vond ik wel fijn dat dat in dat boek wel gewoon heel erg gebeurde. Het is gewoon één, twee uur en je bent klaar. DigiDate, hup, hup, hup, klaar is Kees en weg. En dan, ja. En dat ook een beetje luchtig wordt gemaakt met zorgverzekering. Oké. En je hebt de test gedaan, want er staat een test in. Ja, de volwassenheidstest. Een volwassenheidstest. En dat vond ik ook heel grappig, want ik dacht, op hoeveel punten ben je uitgekomen? Ik was op 49 uitgekomen. En wat is dat? Vrij hoog. Dat is de meestal volwassenheid. Ja, dat is bijna te fakig.

3:48Bijna gewoon dat je het niet eerlijk hebt ingevuld. Nee, nee, nee, nee. Ik heb hem opgezocht, dus ik kan hem zo laten zien. Weet je hoeveel logiek uitkwam? Op 44. Dus jij bent meer volwassen dan ik. Oh my god. Ja, of niet, yes. Dat is altijd, ik vond het ook heel grappig dat je bij de meest volwassenen dan iets zei van, jij bent echt te saai. Ja, of je hebt gelogen, of je bent saai. Ga leven. Likker op joh, met je 95 punten of zo, weet ik veel. Dat is wel echt heel grappig.

Communication Styles

4:17En heb jij deze test waar je boek mee begint helemaal zelf bedacht? Of heb je die bijvoorbeeld met jouw vrouw Anne, de jong psycholoog, coach gemaakt? Nee, er zijn exact nul psycholoog aan vastgehoopt. Nee, het is volledig aan mijn eigen brein. Nee, ik heb voor dit boek heel veel, zo'n roman heb je wel eens twee meelezers, maar je moet er ook niet teveel hebben, want dan heeft iedereen een mening. Precies. Maar voor dit boek hebben heel veel jongens en meiden van jouw leeftijd, al mijn kinderen en stiefkinderen, vrienden, ik denk dat ik wel acht, negen meelezers. Oh echt? En die heb ik ook echt gevraagd bij elke pagina, zet erbij, flauw, leuk, ouwe lul,

4:47wist ik al, of leerzaam, fijn. Want ik weet dingen natuurlijk toch ook niet, wat jouw generatie, zelfs sommige woorden, die ze niet wisten. Het woord berispen kwam ergens, Nederlandse spreekwoorden allemaal niet, maar ik ken jullie spreekwoorden niet, niet die Engelsen. Hebben zij nieuwe spreekwoorden? Nou ja, alles is Engels natuurlijk, en alles is Street. Ja. Ja. Nee, want dat was een van mijn vragen, was je niet bang om een boomerboek te schrijven, maar dat heb je dus ondervangen. Natuurlijk wel.

5:19Ik ben een boomer bijna. Waarom? Maar dus ik zat hem te lezen en toen dacht ik, oh, ik zou de hele tijd bang zijn dat ze zouden denken van, oh, wat trullen. Dat was ik ook. Cringe. Maar dit heb je dus ondervangen door acht halfvolwassenen erbij te betrekken. Gewoon zegt, joh, echt vertel alles, gewoon, je springt toch als boomer af en toe, dan zegt je, heb jij vader, moeder? En dat heb je ongetwijfeld ook, dat die vader af en toe een grap maakt, dat je denkt, oh pa, dit kan echt niet meer. Nou, dat word ik al in mijn dagelijks leven door mijn kinderen gecorrigeerd. Maar ik was er zeker bang voor, dat je dingen ging zeggen van jouw leeftijd,

5:52dat ik denk, ja zeg, echt zo'n ouwe, die het boek heeft schreven. Het moest wel een boek worden dat jij ook nuttig en waar je ook een beetje om kan lachen. En af en toe hoop ik, die zegt, oh, nou, het is toch nog niet zo gek wat mijn ouders of wat die oude schrijvers zegt.

Mental Health Discussion

6:06En kan je iets benoemen wat jouw meelezers eruit hebben gehaald? Zo van, nou, doe dit maar niet, dit is echt niet zo nuttig.

6:16Nou, ja, vooral woorden, passages en dingen die ze niet begrepen of die te flauw waren. Maar ik heb er op hun verzoek iets bij geschreven. Het hoofdstuk over, ben je deprie of gewoon moe? Dus mentale gezondheid. Ja, dat vond ik zo'n goeie. Ja, daar was ik best bang voor, want ik vind, nou, je weet inderdaad, mijn vrouw is psycholoog. En ook bij ons podcast met Ivanka van der Zwaan, ook mijn collega als columniste bij jullie. Wij waren in het begin best wel bang om dat soort problemen aan te kaarten, ook in onze puberpodcast. Als je gaat over eetproblemen of mentale problemen, suicidaal.

6:49Je moet echt oppassen als je geen expert bent. En dat zijn Ivanka en ik niet. In dat boek had ik het ook. Dus hier heb ik, mijn dochter werkt, is een soort manager bij de kindertelefoon. Maar heb ik ook een collega die die telefoon voor 16 plus doet, dus zeg maar die ex-puber. Dus ik heb echt gecheckt, klopt het wat ik schrijf? En in het hoofdstuk seks dacht ik ook van, nou, misschien wil je niet per se noodzakelijkerwijs weten als 19-jarige wat een man van 62 over seks denkt. Dus heb ik Evelien Stalla. Zag ik. En Manu Boezamur, daar is iemand over seks kan schrijven, wat cool is.

7:23Dus ik heb wel af en toe mijn plaats proberen te pakken. Je hebt even een beetje afstand genomen. Maar ik vond het wel echt heel goed dat dit hoofdstuk erin zat. Heb jij dit ook al gelezen of ben je daar nog niet aangekomen? Ik ben er een beetje doorheen gespeurd. Ik kan er niet heel gek veel over vertellen. Jij blijkt me ook niet echt in een depressieve bui te zitten. Nee, die zit hier te gloreren. Dus gewoon overslaan. Maar ik dacht, dit is wel natuurlijk echt essentieel, omdat dit heel veel voorkomt. Juist rond mijn 21ste ging ik juist een beetje door het ijs, zeg maar.

7:53Ik bedoel, je wordt volwassen, maar er komt ook heel veel op je af en de wereld is groot en zo. Dus ik dacht, oh, wat een goed hoofdstuk om dat toch ook nog te benoemen hoe het er ook bij hoort. Bij het leven, dat het af en toe even heel pittig is en waar je naartoe kan en dat soort dingen. En er zijn ook veel meer mentale problemen dan vroeger. Ja, helaas. Er zijn veel meer jongeren met burn-outs. Het gaat al veel harder dan 20 jaar, 30 jaar geleden. En ik sprak laatst een man die is bij een universiteit, biedt hij psychische hulp voor jongeren die in problemen komen.

8:26Hij zei, ja, het is gewoon, ik loop, het loopt storm. Ja, nee, dat klinkt positief, want het is het niet. Hij zei, ik zit bomvol. Ik heb een wachtlijst. Nee, ik vond dat ook ongelooflijk. Mijn man die geeft wel eens gastcolleges aan de Universiteit van Rotterdam. En er is altijd, zeg maar, op hun samenkomsten is dan ook iemand voor de mentale gezondheid van de studenten. Nou, dat was er niet in onze tijd. Ik was met Anne en mijn vrouw bij de ouderdag van mijn stiefzoon. Wij kwamen in de hele delegatie, zijn vader en ik en moeder.

8:57Dus we waren echt, we zouden bijna een vrachtwagen moeten huren. Maar daar was ook tijdens de eerste presentatie ook een video van inderdaad de psychische hulp van de studenten. Dat is toch wel nieuw. Ja, dat vind ik ook wel heftig. Ja, ik ook. Ik denk wel dat dat deels komt omdat er op social media gewoon veel meer over gepraat wordt. Dat klopt. Het is ook echt een stuk meer open. Ik denk dat er ook vroeger een taboe heel erg over was. En nu, als je zou zeggen, ja, ik voel me gewoon kut. Dan kan dat ook meer. Dat merk ik ook van mijn kinderen en hun vriendinnen.

9:29Die schamen zich niet om te zeggen dat ze voor iets, wat dan ook, bij een psycholoog lopen. En ik kan me niet voorstellen, ik ben een stuk ouder dan jij. In onze tijd, vanuit jou gezien, lieve. Ik kende niemand van 19 jaar die bij een psycholoog liep. Nee, ik ging dus op mijn 21ste. Maar echt met, ik was de enige, zeg maar. En ik schaamde me heel erg dat ik daarheen ging. Dat vind ik wel mooi, dat jullie daar veel opener en kwetsbaarder in kunnen zijn, jongens en meisjes. Ik heb wel ook het idee dat er meer aan de hand is.

Social Media Impact

10:00Dat het niet alleen een taboe is, maar dat de wereld voor jullie echt veel pittiger is dan voor ons nog twintig, dertig jaar geleden. Dat kan je natuurlijk niet op zeggen. Ik kan het nu nog niet beoordelen. Shit, ja, dat kan je natuurlijk niet beoordelen. Ik ben het er wel met je eens. Toch? Ik heb een essay geschreven, pas een essay, heb ik geschreven. We hebben een essay geschreven, waar dan? In een financieel dagblad. In een financieel dagblad. Maar dat ging over dat vaak de sneeuwvlokjesgeneratie, hè. Wat bijvoorbeeld in oogappels zegt Merel dat ook, hè. Met je Latte Magiat-overzichtje en je sneeuwvlokjesmentaliteit.

10:32Dat was wel een hele mooie set. En ik betrap me er zelf ook af en toe op. Ik dacht, jezus, come on, zeg. Is dat nou een probleem? Weet je, zoals mijn vader zei, smorgens een vent, s'avonds een vent, nee, andersom. Maar ik ben wel eens, het is echt wel veel moeilijker nu met alle dingen. Ik heb geschreven, de laatste trein van het kapitalisme is voorbij. Als je vroeger een huis wilde kopen, er was drie tot vier keer een jaar inkomen. Nu zes tot acht. Wij kochten voor ons dertigste, bijna allemaal ons eerste appartementje. Nu is de gemiddelde instarter veertig jaar.

11:02Dat is verschil. Dus het is echt financieel, maar ook klimaatcrisis, oorlog. Er zijn heel veel zorgen. Veel meer druk. En überhaupt ook die social media en zo. Denk echt, als ik daar soms al naar zit te kijken, dan denk ik van, oh, ik moet hem even uitdoen. Want ik word helemaal gebrainwashed door alles wat daar mijn hoofd in gepompt wordt. En jullie zijn daarmee geboren. Nou ja, opgegroeid. Ik denk dat ik rond twaalf echt heel erg op social media zat. En als ik dat niet had gehad, dan was echt het heel anders geweest. Wat dat?

11:32Nou ja, ik denk ook de onzekerheid die je ervan meekrijgt. Oh ja, mijn vriendinnen, ik volg iemand en die heeft echt superleuke vriendinnen. Elke week gaat hij naar feestjes. Ik word daar gewoon best wel onzeker van. Dat bedoel ik. Ja, ik zou dat ook wel willen. Ja, echt. En daardoor, je krijgt zo'n blik op een hele grote wereld met allemaal succesvolle mensen die het beter hebben dan jij. Dat om daartegen te strijden is, vind ik soms al niet te doen. En ik ben dan vele jaren ouder en ik heb ook nog een periode zonder die telefoon gekend.

12:02Dus ik zou het dan moeten kunnen relativeren. En zelfs mijn hoofd raakt er af en toe fucked up van. Hoe moet dat dan als je vanaf twaalf jaar al op die telefoon zit en geen andere werkelijkheid kent? Ik vind het zo heftig voor die kinderen. Ik las een onderzoek en dan vroegen ze jongeren, ik weet niet precies de leeftijd, maar laten we voor het gemak van uitgaan jouw leeftijd. Zou je liever zijn opgegroeid in een tijd waar geen sociale media bestonden? En dan zegt twee derde ja. Want voor jullie is het zo zelfsprekend dat het er wel is. Dus je kunt je bijna niet voorstellen hoe het er niet was. Nou, ik kan me dat heel goed, ja, ik vind het wel nogal wat.

12:34Ik vind het ook echt wat. Maar ook vooral dat je vanaf twaalf in een hele, je wordt puber. En je moet jezelf überhaupt nog leren kennen. Ik denk dat ik nu nog steeds mezelf aan het leren kennen ben. Tuurlijk. Wij ook hoor. Dat gaat nog even door. Ja, het houdt nooit op. We hebben nieuws voor je, lieve. Het houdt nooit op. Het houdt echt nooit op. Ik dacht zelfs dat het bij vijftig zou stoppen. Toen kwam ik hier werken en nou weet ik dat het nooit ophoudt. Nou, ik ben verber van bij de vijftig. Toen begon het, je hebt de second hill, ken je die term? Ja, dat zeggen ze, ja. De puberteit is de first hill, daar ga je identiteit.

13:04En na vijftig, dan ga je de second hill, want dan zijn je ouders die zijn een beetje aan het wegvallen. Je hebt kinderen die zijn al een beetje opgegroeid. En dan ga je echt denken, wie ben ik en wie wil ik zijn? Ja, weer een nieuwe identiteit zoeken. Dus een sterkte, liever de komende veertig jaar met je leven. Ja. Maar je wilde iets zeggen. Je zei, van af twaalf ging je erop.

13:24Nou ja, we zijn er alweer over heen. Zo gaat dat. Ja, maakt ook niet uit. Maar ik vond het wel leuk om te lezen, en dat zei ik ook tegen Lieve net, het hoofdstuk ook over bellen, appen, mailen, zeg maar. Daarbij dacht ik ook weer van, oeh, schrijf je dat dan vanuit jezelf? Maar je hebt dit waarschijnlijk ook besproken met je negen meelezers, zeg maar. Kan jij nog eens vertellen wat jouw adviezen daarin zijn? Want het valt mij bijvoorbeeld hier ook wel eens op, dat ik dan nog vind van, met ziek moet je eigenlijk bellen.

13:59En dan krijg ik een appje, en dan denk ik van, ja, of ben ik nou ouderwets? Weet je, ik weet ook niet zo goed meer, wat zijn nou eigenlijk de etiketten? En jij hebt ze wel een beetje opgeschreven. Nou, de etiketten is sowieso veranderd. Ik heb ook een hekel aan mensen die mij bellen. Want dan bepaalt... Dat zie je inmiddels, hè? Ja, degene die belt, die bepaalt het moment. Ja. Dus ik neem bijna nooit op. Ik neem ook zelden op. En als ik iemand moet bellen, zelfs met vrienden zeg ik, zullen we vanmiddag even bellen? Nou, dat was vroeger natuurlijk niet. Hé, je belde gewoon. Je belde. Dus als je kaartjes wilde voor een concert, of je wilde, weet ik veel, een restaurant, je moest gewoon bellen.

14:33Want anders had je dat niet. En nu, ik heb ook wel een beetje belangst gekregen. Gekregen. Dus ik snap helemaal bij jullie generatie, ja, als je zo'n makkelijk appjes stuurt, ja, dan ga je niet zo snel. En dat merk ik met al mijn kinderen, als ze zeggen, nou, dan bel je die toch even. Bijvoorbeeld, dan heb ik, noem maar iets, je kent dat wel, iemand moet een profielstuk maken, werkstuk. En dan, nou, dat weet je ook, Femke. Wij kennen langzaam zoveel mensen. Ik zeg, joh, dan moet je Femke of dude bellen, of je belt Saskia Noord, of je belt Mano Buzamoer. Ja, maar wat moet ik dan?

15:03Ja, gewoon belen. Ik heb je al aangekondigd. Hier, ik heb je aangekondigd. Bel. Want dat vinden wij al normaal. Ja. Maar ik snap het wel. Dus, ja, de mooie uitspraak, feel the fear and do it anyway. Het is gewoon een kwestie van wennen. Ik weet natuurlijk, mijn eerste salesjob had. Ze had ook bellen, bellen, bellen. Na twintig keer wist je wel, oké, nou, zo, dan krijg je. Zo gaat dit, ja. Maar ook wel hoe je toch net iets formelig en niet veel, als je inderdaad je ziek meldt bij je zaterdagbaantje, dat je niet moet zeggen, ben ziek, goed doei.

15:34Ja, precies, met een smiley. Ja, dat nog, zoek het uit, middelvinger erbij. Je redt jezelf maar. Maar dan is het toch wel van, hey, sorry Femke, hier Barbara, ik ben echt doodziek en het spijt me echt en heel veel sterkte als ik nog iets kan doen. Ik hoop dat je vervanging kan vinden. Exact. Ja, precies. Dan kun je zeggen, ja, dat is, moet dat, ja, dat wil, dus ik heb echt communiceren met volwassenen, wat een volwassene verwacht, wat de huurbaas van je verwacht, niet als jij de woning zegt, heb wel interesse.

16:05Ja, die voel ik ook heel erg. En je weet punten altijd weglaten, maar dat doen jongeren al, hè. Oh, ja, ja. Ik heb zo'n hekel aan het zien met punten op WhatsApp. Ja, dat is heel gek ook, hè. Het voelt altijd heel erg. Maar wat, wat voel je, heb jij belangst? Nee. Oh, je hebt geen belangst. Oh, nou, maar dan ben je een van de weinigen. Als ik kan bellen, dan ga ik bellen. Dat meen je. Ja. Dit is wel, want ik hoor het namelijk best wel vaak. Het is bij ons, bij de millennials is het begonnen, zeg maar. Ik bedoel, ik kom nog uit een tijd dat er geen smartphone was, maar ik bedoel, ik merk bij ons wel, bij de dertigers hebben we er al een beetje moeite mee.

16:37We hebben nu ook een gens hier die het ook makkelijker vindt. Wie weet, het gaat er toch weer zo omhoog. Maar heb jij het nooit gehad? Ik denk dat ik het wel, ik heb het zo af en toe nog wel een beetje. Maar als ik gewoon een vriendin aan het bellen ben, dan maakt het me echt niet zoveel uit. Maar bijvoorbeeld, ik moet me wel zelf altijd even voorbereiden voor als ik de huisarts ga bellen. Ja, tuurlijk. Dat, maar het is niet dat ik echt bang ben om te bellen. Nee, maar we hebben het niet over vrienden en vriendinnen. Mijn kinderen bellen ook heel erg. Maar zeg maar, dat is gewoon, dat is blauwe piste, vrienden en vriendinnen. Maar een huisarts, dat is al rode piste.

17:08Ja, precies. En dan de belastingdienst of de gemeente of de huurbaars. Maar dat heb je ook niet zo. Heb je misschien nog niet. Maar heb je wel vriendinnen die er meer moeite mee hebben? Ja. Oh, oké. En die geven dan altijd de telefoon aan mij, zodat ik fors kan bellen. Oh, bij wat dan? Vraag je er ook geld voor. Nou, ik zou het wel nu moeten doen, hè? Maar bij wat voor dingen zeggen ze dan, oh nee, doe jij maar bellen, wat dan? Gewoon een restaurant even bellen, of even langs kunnen komen. Dat ze zeggen, ja, maar we kunnen toch ook online reserveren? En dat ik dan zeg, nee, want we moeten wel even kijken of ze plekken hebben.

17:39En dat ze dan gewoon online gaan kijken. Oh, grappig. Toch is het wel, ik was met mijn jongste dochter, die is net 18 geworden, waren we bij de Edison-gala. En dat is altijd, ik vind dat ook altijd een beetje ongemakkelijk. Dan sta je daar bij zo'n, het is toch zo'n borrelgeval. En hoe moet je dan sociaal gedragen? Ja, dat is ook lastig. En ik doe het al best lang. Jij ook wel, weet je. En dan, maar toen stond ik met mijn dochter en, nou, komt iemand praten eventjes.

18:11En dan stel ik mijn dochter voor. En dan ben ik toch wel onder de indruk hoe sterk ze sociaal is. En eigenlijk al mijn kinderen. Eén kind werkt in een bar hier in Amsterdam. Anderen, nou, dus ik vind altijd wel van jullie generatie dat je sociaal meteen best sterk bent. En ook zelfvertrouwen hebt, straal je ook uit, mijn kinderen ook. Maar inderdaad, bellen merk ik dat vaak, wat jouw vriendinnen ook hebben. Zeg ik, dan bel dat een half uurtje later. Doe jij het maar. Nou, hallo, hier met Kluun. We zijn een half uurtje later. Ja, oké. Zo, dat was wel, woe, wat moeilijk.

18:43Dat is wel echt waar. Want ik moet ook zeggen dat ik bij jou vanochtend ook dacht van, oh, ik weet zelf ook nog dat ik dan 18 was en ergens binnen liep en dan heel zenuwans was. Dan dacht ik, zo, dit is wel een zelfverzekerde meid, weet je. Ik bedoel, ik vind wel dat de presentatie van jouw generatie, zeg maar, dat dat best wel op orde is, om maar zo te zeggen. Ik vind dat als ik, zeg maar, mijn jongste, dus net zo oud als jij, dan zijn we bij ons

Parenting Styles

19:0520, 21, 22, 28. Maar ook al die jongens, die vrienden van mijn stiefzoon, ja, ik vind dat feest. Er is natuurlijk altijd wel een of andere lul de behanger bij. En ik weet ook wel, toen mijn dochter puber was, waren er ook wel meiden die dwars door je heen liepen naar de koelkast. Maar dat gaat eruit. Op een gegeven moment, 15, 16, 17. Ik vind het ook leuk. Ik vind jullie echt wel een leuke generatie. Ja, en je merkt dus nu ook wel, want het is natuurlijk grappig, je hebt dat boek geschreven van help, ik heb een puber. En dit is nu ook de nieuwe fase die jij zelf in bent gegaan met je eigen kinderen en stiefkinderen.

19:41Wat is dan het grote verschil? Dat je meer met ze kan communiceren of zo? Ja, het grote verschil wat ik merkte, je weet bij pubers dat vorigste deel van je hersenen waar je mee kunt plannen, risico's afweken, prioriteiten stellen en waar je je empathie zit. Bij jonge pubers merk je ook van ja, dat is gewoon niet ontwikkeld. Veel meer blunders, veel meer stomme dingen, geen enkele belangstelling, weet hoe de wereld in elkaar zit. En dat is een soort omslagpunt en dat kreeg ik bevestigd in onze podcast met die hoogleraar Jelle Jolles, die is echt het puberbrein. En dat klopt bij kinderen 16, 17 merk je langzaam.

20:14Ik merk dat mijn kinderen ook, en de ene is anders dan de andere, maar meer, dan begonnen mijn dochters ook te vragen, hoe was het? Hoe was je prestatie vanochtend? Je zag er wel tegenop en nog luisteren ook. Of iets, maar ook openen. Dan ben je van je stoel toch? Ja, en ook mijn, ik merk het ook bij mijn, ja, bij mijn, bij mijn, bij mijn stief, zo'n mens, 15 jaar, was spreekwoordelijk met zo'n hoodie. En op een gegeven moment, de blik ging open, maar ook echt open naar de wereld. Ja, naar buiten. En dat merk ik met name. En wat ik heel leuk vind, de gemiddelde puber van 13, 14, die denkt echt te weten dat hij

20:47weet hoe de wereld in elkaar zit en zijn ouders zijn knettergek. Ja, ja. Maar dan horen ze 15, 16, 17, dan komen er wat volwassenen en dan denk ik toch, misschien was mijn moeder toch niet helemaal gek. Je gaat soms eens advies vragen over de liefde of zo, of over vriendschap. En dat vind ik op een gegeven moment wel leuk. Het geeft ook, dus ook mijn ego wordt dan iets meer terug in orde gebracht, want ze luisteren weer eens wat ik te zeggen heb. Maar ik vind het ook wel leuk dat het echt volwassen is. En ik heb ook wel geleerd, maar dat is ook wel van mijn mevrouw geleerd in die opleiding

21:20bij haar ooit, dat ze toen ik als coach wel luisteren naar mijn kinderen en niet meteen advies geven. En eigenlijk wel, ja, het werkt. Dat lukt ook wel? Ja, dat lukt wel. Ik vind het super leuk om met ze te praten. En ik moet zeggen, dat vond ik niet altijd toen ze 14, 15 waren. Ik denk, hou even op over wat je nou weer met veel bedweterigheid zit te verkondigen. Precies, want dan komt het ook van zo'n puberbrein, wat nog niet helemaal doorheeft, dat wat hij zegt niet helemaal klopt. En dan moet je dan toch nog een beetje serieus erin gaan.

21:51Ja, die zouden de klimaatcrisis en de Gazaoorlog en alles wat er is, zouden die zo hebben kunnen oplossen. Ja, precies. Dat is misschien ook waar. Wie weet. Maar lieve, merk jij nu ook al, ben jij een erge puber geweest?

Personal Growth

22:04Ik zou er zeggen van niet. Maar het was wel zo. Maar ik denk wel een beetje. Ja, want merk je dat, het is bij mij lang geleden, maar merk jij zelf nu zeg maar dat je in een soort overgangsfase zit? Ja, dat het anders is dan een paar jaar geleden? Ja. Ook met je ouders bijvoorbeeld? Nou ja, ik word natuurlijk nu meer volwassen, dus ik ga ook iets meer dingen doen die volwassenen doen. Ik ga vooral uit. En nu ben ik een keertje iets te laat thuisgekomen, dus daar waren ze niet heel blij mee, want

22:35ik woon nog wel gewoon thuis. Wat op zich logisch is met deze huisprijzen.

22:40Maar ik denk ook. Had je veel ruzie, zeg maar, met ze? Dat viel wel mee. Maar wat waren jouw puberacties?

22:50Zullen ze ook echt even heel goed over na moeten denken? Dat zegt al genoeg. Dan was je geen hele wilde waarschijnlijk. Ik ben echt geen wilde puber geweest. Nee, je bent niet stiekem uit het raam geklommen. Maar bij zo'n ruzie nu, als jij dan iets later thuis komt, hoe gaat dat dan? Want je bent op zich volwassen, maar het is wel hun huis. Hoe werk ik dat dan, zo'n ruzie? Dan meestal, dan veronschuldig ik me. En dan vervolgens zeggen ze van, ja, we hebben het er morgen wel over. En dan praten we erover. Want ze snappen nu wel. Ja, ze snappen nu wel, ik word ook volwassen en ik word ook gewoon ouder.

23:25En dat deze dingen niet kunnen, ja, dat moet gewoon besproken worden. Dat is een van de dingen wel, want er is steeds meer jongeren wonen thuis, gedwongen door de huizen. En dat is best ook ingewikkeld. Volgens mij zeggen wel, ook tegen, nou, ik zal niet zeggen wel een kind uit het oogpunt van discretie. Maar als die een nacht niet thuis komt, ja, dan lig ik op mevrouw wakker. En dus we zeggen, ja, weet je, geef even door. Je bent volwassen, je mag blijven slapen wat je wilt. En ook, wil je iemand meenemen, doe je ding. Het is jouw leven, maar het blijft ook ons huis. Dus ik vind het op zich wel prettig om, smorgens, als ik per ongeluk in de badkamer kom.

23:58En dan staat ineens, nou ja, een type wat ik niet ken. Piet met de tampeloeren. Bijvoorbeeld. Ja, ja. Dus dat krachtenveld, dat heb jij waarschijnlijk ook thuis. Ja, dat is wel inderdaad. Ik kan me dat nog ook wel herinneren dat ik op een gegeven moment al in Amsterdam woon. En dan kwam ik in het weekend nog wel eens bij mijn ouders in Harderwijk. En dan ging ik dan uit. En dan kwam ik om drie uur s'nachts thuis of zo. En dan zat mijn moeder in het donker met een leeslampje te wachten. En dan werd ik woedend, weet je. En dan zei ik, als ik in Amsterdam ben, dan weet je toch ook niet waar ik heen ga.

24:31Dan zei ze, nee, dan weet ik het niet. Maar nu zit ik te wachten totdat jij thuis komt. En dan was ik woedend, was ik daarover. Die bezorgdheid, weet je. Verschrikkelijk. Was je in de Koningskelder, heet dat toch daar in Harderwijk, of niet? Ja, je had de Koningskelder, weet jij dat? Ik heb in dienst gezeten in Harderwijk in 1820. Oh, wat geweldig. Nee, in 1882. Ja. Er zaten allemaal van die militairen daar. Nou, ja, inderdaad. Je had de kazerne en zo. De Koningskelder. Oh, wat grappig. Maar je had ook een discotheek, dat heette de Mac, niet de McDonald's. En dat was dan een soort van het paradiso van Harderwijk.

25:04Maar mijn moeder was altijd zo bezorgd. En toen merkte ik ook wel echt van, oké, ik moet dit niet meer doen. Ik moet gewoon in Amsterdam uit en hier maar een beetje met hun kletsen. En dan weer terug de treinen in, zeg maar. Je merkt wel, maar daarom ben ik echt wel heel blij dat ik op mijn 18e uit huis ging. Want hoe ouder je wordt, hoe meer die strijd kan ontstaan. En je wil als ouder op een gegeven moment niet alles meer weten. En dan bedoel ik niet echt je privéleven. Maar ook mijn stieftochter, die ging snowboard lesgeven. En af en toe belde ze. En dan had ik er eerst aan de telefoon. En dan vertelde ze weer over dat ze op het eind van het seizoen gaan.

25:36En ze met al die skileeraren, dan is die spieste half groen. En dan gaan ze keihard naar beneden, dan gaan ze heel veel drinken. En dan gaan ze weer naar boven, dan gaan ze keihard naar beneden. En toen zei ik wel, misschien moet je dit even niet tegen Anne zeggen. Nee. Want je wilt ook niet meer alles weten. Precies, alleen als je thuis bent en je hoort zo'n kind is nog om vijf uur niet thuis. Ja, dan word je toch weer gewoon die ouder van dat kindje. Dat van de speelplaats op z'n kop viel of zo. Dus je moet ons beschermen, liever. Je moet niet alles vertellen. Nee, niet alles delen inderdaad. Maar wat ik ook wel heel grappig vond, was dat over wat jij vertelde in je boek over het komen opdagen.

26:10Ja. Wat vonden je kinderen daarvan? En zijn ze je daar een beetje mee eens?

26:17Ja, nou, nee, moet ik even uitleggen. Ik moet eerst uitleggen wat het is. Ja, leg het even uit. Mijn vader, die is geboren in 1937 en die met z'n veertiende, dus na de oorlog, ging die werken in de textiel in Tilburg. En dat deden al gezinnen van acht kinderen, gingen allemaal werken. Op een gegeven moment, eind jaren zeventig, kreeg die hele ontslaggolf in de textiel, want dat ging allemaal naar andere landen. Meteen alles andere. Hij zal best ziek zijn geweest ooit, maar ik kan het me niet herinneren. En ik had, toen ik zestien was, gewoon van die baantjes, weet je wel, supermarkt en zo. En op vrijdag ging ik stappen. En dat was ook wel vier uur. Nou, dan is, dat weet je ook, soms om zeven uur is geen succes.

26:49Nee. Maar ik moest echt niet proberen om in mijn bed te blijven liggen. Opkomen dagen zijn. Hij ging, hij ging. En dat vind ik, dat zit zo in mij, dat arbeidsethos, als ik iets afspreek, ja, dan moet ik half dood liggen, wil ik niet gaan. Ook al vind ik het niet leuk op dat moment misschien. En dat heb ik wel met kinderen geleerd. Je moet gewoon, als je een afspraak maakt, dan ga je dan naartoe. En als je werkt, dan werk je. Ja, of je been moet eraf liggen, maar als je je benen niet nodig hebt, kan je nog steeds werken. Ja, precies. En eerlijk gezegd, als je het op jou vraagt, wat vinden ze daarvan? Ik denk wel dat ik dat een stuk heb gedownload, want het is toch management bij example.

27:22Ze weten dat ik hard werk en ik kan ook wekenlang niks doen, maar ze weten wel, oké. Dus ik heb het idee dat dat toch wel enigszins werkt. Maar goed, ieder kind heeft zijn eigen karakter, ieder mens heeft zijn eigen karakter. En ja, dus ik hoop dat ik een beetje soms het voorbeeld heb gegeven. Precies, maar je denkt dat het er wel een beetje in zit. Ja, maar dat zou je hen echt moeten vragen. Misschien lachen ze nu keihard dat ze dit horen. Ja, precies dat ze denken, ja, dat denk ik niet. Luisteren zit om drie uur middags vanuit hun bed. Ja, dat zou ook kunnen. Nee, dat is wel lach, want wat jij nu zegt, mijn vader is ook niet lullen, maar poetsen, zeg maar.

27:56Dus die had dit ook enorm. En ik was wel echt het tegenovergestelde van. Dus ik heb met baantjes, ik schaam me nu nog wel eens. Vertel eens. Nou, gewoon dat ik ook in mijn studententijd en zo, dan werkte ik in de thuiszorg. Ik heb dit wel eens eerder verteld in een podcast, ik schaam me daar nog steeds van. Deze mevrouw heette mevrouw Zwanenburg, die zal inmiddels al lang overleden zijn. En die was, nou laten we zeggen, 87 of zo. En daar moest ik dan op vrijdagochtend van 9 tot 12 schoonmaken. En met haar een kopje koffie drinken en zo.

28:27En dan had ik zeg maar op donderdagavond, waren we dan naar de Paradiso geweest. En dan gingen we daarna nog hangen op mijn kamer en blowen. En dan ging de laatste, ging zeg maar om 7 uur weg. En dan moest ik om 9 uur bij mevrouw van de Zwaan zijn. En dan liet ik mijn vriendin Carla, die er dan ook nog was, bellen alsof ze mijn moeder was. Naar mevrouw Zwanenburg. Om te zeggen, mijn dochter is ontzettend ziek, die kan vandaag niet komen. En dan zei die vrouw, maar wat moet ik nu?

28:59Er moet gestofzuigd worden. Ik voel nog steeds als ik dit vertel. Mensen hebben overleden aan de honger en dochter. Waarschijnlijk heb ik zo buikvijn. Ik schaam me zo erg hiervoor. Mevrouw Zwanenburg in de hemel, echt waar. Dit is een trauma wat ik met me meedraag. Want dat komen opdagen, dat zat er gewoon niet in. Ik dacht echt, ik moet slapen, ik moet slapen. Dus toen ik dit las, schaamde ik me weer. Ja, maar ik merk ook wel, jij gaat het tussenjaar doen, hè?

29:29Ja. Ik heb ook wel eens, ja nee, ik heb dit ook al in onze podcast, dus ik hoef niet discreet te zijn. Dan lagen die kinderen in bed. En ik was dan al heel vroeg, als we vanmorgen al gesporten en zo, dan betrapte ik me op dat ik wel heel passief, agressief de vaat was en net wat harder uitruimde. Oh, mijn moeder deed dat ook. Of als Sergio, dat is onze klusjesman, als die kwam en die zegt, kan ik om negen uur komen? Ja, nee joh, kom op, wacht u, maakt niet uit. Nee joh, nee, maakt niet uit. Dus dat deed ik dan wel ook. Precies, ja. Mijn moeder ging ook altijd stofzuigen en dan zei ze, nou is het wel tijd!

30:02En dan deed ze de gordijnen open en dan zo met die stofzuiger onder mijn bed. En dan zei ik, mama, kom op nou even, ik ben uitgewezen. Ja, het is tijd, het is elf uur, we gaan naar Ruud. Ja, ja, liever zit hier te denken van, jezus, wat een acht, hè? Nou ja, mijn ouders die doen dat dus niet. Ja, dat is ook zo blij. Jij moet gewoon nooit uit huis gaan. Oh my god, maar daarom gaan jullie ook niet uit huis. Jullie gaan ook minder snel uit huis, omdat er ook wel, merk ik af en toe, ik ben ook veel zachter tegen mijn zoon dan mijn ouders tegen mij waren.

30:33Dus ik, weet je, ik heb ook wel het idee dat er een andere verhouding is gekomen tussen ouders en kinderen over de jaren heen. Werken jouw ouders overdag buiten huis of niet, of binnen zij? Half binnen, half buiten. Ze zitten, soms zit ze thuis, maar niet altijd. Maar nu zit je vijf VWO, dus jij gaat nu naar school. Maar volgend jaar heb je dat tussenjaar. Probeer eens even fast forward. Als jij dan gewoon elke dag, dan ga je vanaf maandag, ga je uit straks. Ik hou er zoveel van uitgaan, dat is ook Gen Z, hè? Ja, dat is ook waar, inderdaad. Ja, ze gaan alleen naar vechtievals.

31:04Maar ga je dan uitslapen elke dag tot 11, 12 uur? Nee. Nee, ik bedoel, ja, dan is het makkelijker. Wat ga je doen in je tussenjaar? Ja, wat ga je doen? Ik ga, denk ik, uitzomeren in Spanje. Ga ik naar Spaans leren, wil ik heel graag. En dan ga ik skiles geven. Ah, leuk. En dan kijk ik nog wel wat ik ga doen. Leuk. Maar is dat al volgend jaar, moet je eerst nog volgend jaar, moet je natuurlijk nog zes VWO, dan tussenjaar, en dan ga je studeren. Ja, maar die jongen met wie ik die podcast doe, Pitu, die is 19 en die heeft een tussenjaar en doet niks.

31:35Echt? Doet hij niks? Hij zei, maar ja, mijn ouders doen ook niet zoveel. Die zijn kunstenaars, dus dat helpt. Maar een tussenjaar inderdaad, wat mijn stiefdochter ook deed, een skilesgever of snowboardles, dat vond ik wel eerlijk gezegd makkelijker te verteren dan een van onze kinderen die echt letterlijk bijna niks deed even. Oh ja. Ik ben daar wel heel slecht in. Oh, dat lijkt me ook wel heel pittig hoor. Oh, daar zou ik echt helemaal niet tegen kunnen. Maar dat was wel een baantje dan toch? Jawel. Maar ja, die baantjes zijn natuurlijk ook, ze zijn gewoon heel veel binnen thuis.

32:09Ik doe nou flauw, want er werd ook keihard in de horeca gewerkt en zo, dus ja dan. Nou, dat vind ik dan al wel, je hebt ook echt kinderen die gewoon niks doen. Dus ik bedoel, dan vind ik zo, in de horeca werken, dan zijn ze gewoon overdag veel thuis, maar dan s'avonds in de horeca, nou ja, ja, ja. Heb jij nog vragen? Want je had nog wel wat voorbereid. Ja. Nou. Laat me even kijken. In die drie uur dat je hier vanaf je binnenkwam, doe even een podcast. Ja, nee, ik ben echt een beetje een diepe gegooid, maar ik vind het heel. Ik denk dat je een trauma hier aan overhoudt. Nee joh, ik vind het hartstikke leuk.

32:39Ik had eigenlijk de vraag, wat vind jij een goede leeftijd om uit huis te gaan?

Advice for Young Adults

32:45Nou, ik denk niet dat die leeftijd, maar ik weet dat mijn oudste dochter tegen mijn middelste op een gegeven moment zei, een beetje ook wel wat jij net zei, of jij net, Femke, van op het moment dat je begint te ergeren, dat je ouders vragen, hoe was het gisteren? Of zeggen we, nou, je zou toch eerder thuis zijn? Op het moment dat je echt begint te ergeren aan, gewoon dat je toch minder privacy hebt, dan wordt het tijd om uit huis te gaan. Dus ik merk wel bij mijn kinderen, dat is toch wel rond de 19 tot 21. 20, je hebt ook kinderen die willen met 17 al weg, maar ik ben eerst in Harderwijk

33:19in dienst gegaan, toen heb ik nog twee jaar thuis gewoond. Dat las ik, dat had ik helemaal niet van jou verwacht. Nee, daar heb ik ook heel veel spijt van. Oh, oké. Ja, want ik had wel leuke ouders, maar ik was dus bijvoorbeeld nu bij mijn stiefzoon op die ouderdag in Groningen. Ik heb dat helemaal gemist op kamers gegaan, studentenvereniging, en dat kun je dus nooit meer inhalen. Nee, want waarom? Je kunt alles inhalen, behalve de luiheid, gemakzucht. Oh ja, dat is ook wel iets van jongens. Ja, gewoon luiheid en gemakzucht dat ik thuis ben, want ik had het goed bij mijn ouders. Ja, maar ik heb er spijt van, terwijl ik hele lieve ouders had en het was wel een mooie

33:51tijd.

33:52Dus eigenlijk, zo gauw je terugkomt van het tussenjaar, even nog thuis gezond eten en wegwezen, joh. Oké. Als het kan, hè? Als het kan. Want we hadden het er al over, dat Lieve zit nog een beetje te twijfelen waar ze naartoe wil. En we hadden het al over, want ze heeft ook in Groningen gekeken, van ga lekker naar Groningen, je komt al uit Amsterdam. Groningen is fantastisch, kan je de hele nacht lekker uitgaan, kan je nog iets makkelijker een kamer vinden. Je komt daarna wel weer terug naar Amsterdam, maar het is echt de beste studentenstad. Dat zegt de hele generatie, mijn vrouw en al haar vrienden, allemaal vanuit Amsterdam

34:25of Kampen of Zwolle naar Groningen. Ja, en toen weer terug. Ik vind Groningen wel echt te gek, hoor. Echt te gek. Echt te gek. Nog steeds. Als ik uit ga, ga ik naar een vriend in Groningen, ga ik me daar de hele nacht nog uit. Dat vind ik altijd hilarisch, omdat hier is het ook snel weer afgelopen. Dan moet je weer heel ver om ergens anders naartoe te gaan. En daar is alles naast elkaar ook. En je bent met allemaal studenten, want dat heb je natuurlijk wel in Leiden en in Nijmegen en in Tilburg ook wel, dat je studenten de stad bepalen. Dat maakt het ook wel leuker, denk ik. Zo leuk, zo leuk. Wij zitten hier gewoon weg te zwijmelen.

34:56Had je nog vragen, Lieve? Ik heb nog meer vragen.

35:02Nou ja, ik wil eigenlijk weten, wat had jij willen weten toen jij 18, 19 was? En denk je dat dit boekje je meer had geholpen als dit er al wel was? Dat is een goede vraag. En ja, weet je, als schrijver zeg ik natuurlijk, ja, maar ik meen het ook. Wat mij opvalt bij meer nog dan vroeger, dat jullie generatie denkt, 18, 19, ik moet nu een keuze maken voor een studie of wat. En dat bepaalt mijn leven. Nou, ik heb nieuws voor je, dat is niet zo. Er gaat zoveel gebeuren.

35:32Kijk, behalve als je dierenarts of advocaat wil worden, ja, dan moet je een bepaalde studie doen. Maar in de meeste gevallen wil je geen dierenarts of advocaat worden, weet je nog niet wat je wilt gaan worden. En weet je, ga studeren of ga gewoon werken en ga daarna. Er gaat nog zoveel gebeuren, het maakt niet zoveel uit. En ook al verlies je twee jaar, als je daar over twee jaar achterkomt dat die studie die je wil doen toch niet zo geweldig is, ga iets anders doen. Want je kunt dus niks tegen je zin doen en het loopt, het rolt de ene kant op de andere kant op. En ja, als mijn vrouw nooit was overleden toen ik 36 was, had ik waarschijnlijk nog een marketingbureautje gehad.

36:07Dat zei jij, Eero, maar hoezo? Nou, dan was ik niet gaan schrijven. Ik schreef voor affirmatie en ik schreef rapporten die niemand las. En daar verdiende we ons geld mee. Dan was ik gewoon doorgegaan en dan was ik nou zo'n oude reclameman met te weinig of te veel kettingtjes. Die nog steeds denkt dat hij in die pizza terecht kan. Ja, ja. Nee, dat is ook waar. Het leven brengt je ook heel veel dingen die je niet kan voorzien. En wat ik ook nog uit mijn eigen 18, 19, 20 is dat ik heel erg in het beginsel dacht van, oh dan moet ik snel die studie afmaken.

36:38Dat is gelukkig gedurende die studie dacht ik, ja wat is een jaar, wat is twee jaar. Weet je, tegenwoordig kan je het niet allemaal meer zo makkelijk bekostigen. Maar toen had je nog ruimere beurzen, zeg maar. Maar ik vind het ook echt heel lekker dat ik gewoon zes jaar gestudeerd heb, waarvan ik ook jaren niet zo heel veel heb gedaan. Want jongen, wat een cadeau. Nou dat is precies wat mijn grauw zit, die heeft psychologie in de Kroningen gedaan. En die zegt wel eens tegen mij, jij bent te streng. En dat klopt weer, want dan komt die mentaliteit van mijn vader. Ik denk, kom op, wel iets doen.

37:08En zij zei, het is helemaal niet erg dat ze twee jaar lang verprutsen. Want daar leer je ook heel veel van. Je doet daar in andere dingen op, zeg maar. Ik bedoel, ik heb Nederlands gestudeerd en dat was niet een al te moeilijke studie. Maar ik kwam zoveel geweldige mensen tegen. Dat eigenlijk wat ik zie als mijn studie is dat we dagenlang in de kroeg zaten te praten. En dat ik mijn geest scherpte aan heel andersoortige mensen. Ik kwam uit Harderwijk, heel gelovig opgevoed. Ik dacht dat 80% van Nederland gelovig was.

37:39Toen kwam ik in Amsterdam, toen was ik de enige die uit een gereformeerd gezin kwam. En allemaal kinderen van kunstenaars en schrijvers en zo. En ik keek mijn ogen uit. Ik dacht, wat is dit voor wereld? Dit is mijn wereld, dit is mijn wereld. En dat is eigenlijk al die jaren die ik toen in al die literaire kroegen heb gezeten. Dat was mijn opleiding. Ik weet amper meer wat ik gestudeerd heb. Maar die zes jaar met die mensen en dat discussiëren en poëzieavonden en jazzavonden en zo.

38:10Dat je je helemaal overgeeft aan die wereld. Dat was alles. Twee van mijn dochters hebben een half jaar in Berlijn gewoond. Weet je, of wat jij gaat doen. Ik ken het woord uitzomeren niet. Ik ken wel uitslapen. Maar wat jij zegt, dat is toch een feest. Dat is toch een feest als je straks in Spanje daar gewoon die taal zit te leren. En dan ontmoet je nieuwe mensen. Dus eigenlijk verlang niet te veel van je dat je het al weet. Dat hoeft helemaal niet. Dat zou mijn advies aan die 18 jaren zijn. Ja, en wat ik nog wel echt ook interessant vond om te lezen is, je hebt het op een gegeven moment over geld en budgetteren en ook over geldelijke verplichtingen die je wel moet gaan nakomen.

38:49Want anders kan je een BKR-registratie krijgen. Wil je daar nog iets over kwijt? Ja, het is toch verjaard. Het is eigenlijk nog gênanter dan je het hebt opgeschreven. Nou, vertel dit verhaal eens. Ik heb gewerkt bij een postorderbedrijf voor de voorlopen van de Zalando's en zo van deze wereld. Oh, BKR-man. Oh, Nekkerman. Ja, ken je dat? Nee. Had je de Nekkerman-gids? Ja, precies dat. En dan moest je zoveel mogelijk mensen op krediet laten kopen. Die Woeker-kredieten, dat deed ik. Wat erg. O, echt? Deed je dat? En ik deed ook de Incasso. Dus ik had er wel verstand van. En toch, toen woon ik in Amsterdam.

39:20Ik had een appartement gekocht. Hoe oud was je toen? Toen was ik 26. Na je studie. 275.000 gulden in de Vondelstraat. Jij hebt daar een appartement gekocht? 200.000 gulden. Vondelstraat? Dat kost nu denk ik een miljoen. Een miljoen euro. Echt. Vondelstraat. Dat kon toen. Ik woonde daar. Maar toen dacht ik, terwijl ik verstand hoorde te hebben van geld. Van geld en schulden. Toen dacht ik, op een gegeven moment, die vakantie is wat duurder. Dan denk ik, oké, dan doe ik dit, volgende maand en dat. Op een gegeven moment had ik drie maanden hypotheekachterstand.

39:52En dacht serieus, ik schuif hem nog even door. Ik schuif hem even lekker door. Tot die man, ik had al wel twee brieven gehad. En dacht ik ook van, nou ja. Ik kreeg er helemaal geen stress van. Ja, volgens mij heb ik dat gewoon een beetje weggestopt. Geblokt. Ja, mannen kunnen dat. Ja, en toen kreeg ik op een gegeven moment, ik weet nog, het was een telefoontje kreeg van een hele aardige meneer. Die zegt, meneer van de Klundert. Misschien is het u niet ontgaan dat u een probleem heeft. Ik zeg, nee, dat dacht ik. U heeft drie maanden hypotheekachterstand. Dan kunnen wij overgaan tot, hoe heet dat, executieve verkoop? Of, ja, executieverkoop.

40:24Van je appartement, jezus. Maar ik kan me ook voorstellen dat u dat niet wilt. Nee, dat wil ik niet. En toen zei hij, dan gaan we een betalingsrekening afspreken. En over, ik weet niet meer precies, ik geloof in acht maanden, negen maanden moet dat terugbetaald zijn. Oh, dat is dan nog best oké. Dus dan moest je elke keer iets extra's betalen bovenop je... Ja, maar ik toen schaamde, maar ik had dat niet tegen mijn ouders verteld, niet tegen mijn vrienden verteld. Ik weet niet eens of ik het tegen mijn vrienden verteld, wel toen we... Maar dat betekende ook dat ik een bureau kredietregistratie kreeg. Ja, dat is klotere. En dat kun je dus vijf jaar lang, geen nieuwe hypotheek, geen creditkaart, geen lening, geen dit.

40:58Dus ja, wat ben je dan toch voor een oen. Ben je daar ook tegen aangelopen nog? Weet je dat in die vijf jaar dat je dingen niet kon? Ja, nou ja, zeker. Ik bedoel, soms heb je een creditkaart ineens nodig voor iets. Ja, voor niet. Ja, en gewoon, nee, wel. En het was echt, we praten nu begin jaren negentig, dus je kon ook niet pinnen en zo. Dus dat was echt wel, dan krijg je op een gegeven moment geen giro betaalkaarten meer. Ja, en ik hield wel van stappen in tegen stelling tot jij. Dus nee, en toen liep ik, was wel, ik voor het eerst denk ik, oké, ook betalingsopplichtingen moet je dus blijkbaar nakomen.

41:32Dit is het leukste hoor, dit soort fouten, zeg maar. Waar je dan eventjes ook een les aan kan hangen. Maar wat is jouw grootste les? Wat is jouw blundig, zeg maar, als volwassen mens? Nou, met geld. Nou, in het algemeen. Nee, maar ik zit ook een beetje aan geld te denken dat ik, ik weet nog dat ik op een gegeven moment had ik een vriendje in Parijs. En mijn studiefinanciering was echt heel erg op en ik had ook al bijgeleend. Dus dan had je een basisbeurs en dan kon je nog een extra beurzelen en dat was dan 770 euro. Maar ik, of gulden, nou ik weet niet meer.

42:05Maar ik was daar die maand al geweest, dus dat geld was al op. Maar ik was natuurlijk heel verliefd en ik wilde daar nog een keer naartoe. En toen had ik dan bedacht dat ik een nieuwe telefoon, toen had je net de mobiele telefoon, zeg maar. Dus dat ik dan een nieuwe telefoon zou gaan halen op mijn, want dan kreeg je een telefoon bij, nou net zoals nu, zeg maar, bij je abonnement. En die ging je dan natuurlijk, die betaalde ik dan in 24 maanden af.

42:36Dus die hoefde ik dan niet op dat moment te betalen. En dat ik die dan zou gaan verkopen bij zo'n beleningsbank, weet je wel. Maar toen ging ik naar die beleningsbank en daar deden ze eigenlijk alleen maar, je hebt er eentje zo in, nou midden in het centrum. Dat was ook wel echt, want ik kwam daar ook tussen allerlei, nou mensen waar ik normaal niet echt tussen stond. Echt, nou heel verschillend, verschillende mensen. En toen legde ik die telefoon zo niet, zei ze ja, we doen alleen maar goud.

43:06Toen zei ik, oh, maar waar kan ik dan deze verkopen? En toen moest ik naar ergens op de overtoom. Daar had je dan elektronica die je kon verkopen. Die gestolen goederen kochten, zeg maar. Oh, jij snapt dit. Ik had dat allemaal helemaal niet door. Ik was 19 of zo, weet je. Ik bedoel, ik vond het super, nou wat grappig. Ik vond dit super slim voor mezelf. Dus ik daarheen op mijn fietsje met die telefoon. En ik bedoel, volgens gewoon stolen goederen krijg je niet zo heel veel. 20% van de dag waarschijnlijk.

43:38En deze telefoon was dan zeg maar 800 gulden, of weet ik veel, of 500 gulden. Dus ik dacht, nou dan krijg ik 500 gulden of 450. En toen zei ik, nou voor 150 gulden, maar voor 150 gulden kon ik ook niet. En vijf dagen naar Parijs en daar leven en een ticket en weet ik wat. Dus ik weet nog dat ik woedend de straat op ben gelopen. En dat er toen inderdaad een mannetje achter mij aanliep. Waarschijnlijk iemand die daar ook gestolen goederen. Die zei, ik wil hem wel kopen. Ik wil hem wel kopen. En wil jij een fiets van mij kopen? Precies.

44:09En die heeft me toen 200 gulden gebouwd. Dat heb ik toen gedaan. Maar ja, toen had ik nog steeds geen geld genoeg. Maar dit soort dingen bij je. S'avonds gaan stappen en dat was de dag dat die mevrouw Zwanenberg, of hoe heet ze ook alweer, geen eten meer kreeg, geen koffie. Oh, dat lag daarna. Zo ging dit. Maar goed, ik vind het nog steeds ontzettend grappig hoe je dan de dingen die je bedenkt. En ik weet nog dat ik vervolgens toen ook opgebeld heb naar de bank. Omdat dat het volgende idee was van ik moet een creditcard. Ik moet een creditcard, want daar schaai je duizend euro. Dus toen zei ik, ik moet een creditcard.

44:40Toen zei hij, ik zie dat u student bent. Waar heeft u een creditcard voor nodig? Toen zei ik, mijn vriendje woont in Parijs. Ik heb nu geen geld. En het schijnt dat je duizend euro op zo'n creditcard krijgt. Toen zei hij, ja, nee, ik geloof dat ik u de creditcard ga weigeren. En weer woedend. Dat was misschien wel dezelfde man die mij belde. Hey, Liva, waar kijk jij nou, als je dit zo hoort. Waar zie jij het meest tegenop van volwassen worden? Of zijn? Volwassen leven. Nou ja, ik denk met hoe de studie, als ik ga studeren, dat vooral een beetje de geldzaken.

45:14En de onzekerheid van de wereld, ook vooral. Ja? Ja. Ja, snap ik. En dan bedoel je wat er nu in de wereld gebeurt. Ja. Ja, dat snap ik ook, ja. Ja, want maak je je wel eens echt zorgen om de toekomst, zeg maar? Nou ja, ik vind van wel.

Future Concerns

45:30Ik weet niet, ik weet dat er nooit een wereldoorlog zou uitbreken. Daar ben ik van mening van. Want iedereen is een soort van bang om elkaar dood te maken, zeg maar. Dus daar ben ik op in mijn... Ja, ja. Vind ik dat heel fijn om dat te weten.

45:48Maar ik denk wel dat de stress van en het klimaat dat gewoon heel slecht gaat. En die wereldoorlogen en soort van... Spanningen, ja. En dat misschien AI de wereld overneemt en dat soort dingen. Ja, het is echt... Daar krijg ik ook af en toe helemaal de stress van. Als je die filmpjes ziet en zo, dat je denkt van... Of als... Hoe heet die jongen, Alexander? Hoe heet die nou? Klopping. Klopping, ja. Die dan gaat uitleggen hoe dit allemaal zit. En waar we over vijf jaar of tien jaar staan. Dat ik denk, oh, dat gaat helemaal niet goed komen.

46:20Ja. Ja. Ja, ik snap het. Wat lijkt je het allerleukste? Op mezelf zijn. Op jezelf. Ja? Zelf alles kunnen bepalen. Ja. Ja.